ESRA T 
Rear Window (Arka Pencere) yalnızca bir gerilim filmi değil; aynı zamanda psikanalitik okumaya son derece açık bir yapıttır. Film, röntgencilik üzerinden algıların gerçekliğini ve bilinçdışının dünyayı nasıl şekillendirdiğini gösterir. Geçen haftalarda konuştuğumuz ve süper kahraman anlatımımızda değindiğimiz Joker filmine kısa bir hatırlatma yapmak gerekirse: Joker’de toplumun aynadaki karanlık ve kaotik yansımasını görmüştük. Arka Pencere’deki Jeff ise (başrolümüz), o aynaya gizlice bakmaya çalışan bir röntgencidir. Biri görünür olanın temsilini sunarken, diğeri görünmeyeni izleme arzusunu temsil eder. Bu bağlamda film, “Dünya nasıl yönetiliyor?” sorusundan çok, bakış açısının ve bilinçdışının gerçekliği nasıl eğip büktüğünü sorgular.
Film; kadın bakışı, erkek bakışı ve bakışın iktidarı gibi kavramlar üzerinden de okunabilir. Laura Mulvey’in “Görsel Haz ve Anlatı Sineması” makalesinde vurguladığı gibi, Jeff’in kadınları izlemesi yalnızca bir röntgencilik örneği değildir; aynı zamanda erkeğin “izleyen”, kadının ise “izlenen” olduğu fikrinin bir yansımasıdır. Kadın karakterler tek bir merkezden ve parçalı biçimde görülür; adeta bir vitrin gibi sunulurlar. Kimlikleri sınırlıdır (isimlerini bilmeyiz, lakaplarla anılırlar) ve ne düşündüklerine erişemeyiz. Başrol karakterinin bakış açısının darlığı (pencere önünden sınırlı görüş açısı) özellikle vurgulanır ve izleyicinin onunla empati kurması beklenir; bu da seyir deneyimini doğrudan yönlendirir. II. Dünya Savaşı sonrasında kadınların kamusal alana daha fazla dahil olduğu bir dönemde film, toplumsal cinsiyet rollerindeki değişime dair bir kaygıyı da yansıtır. Tek bir pencere ve onun sunduğu sınırlı görüntü, bu bakışın bilinçli bir tercih olduğunu gösterir. Filmde bakım veren anne figürü olarak okunabilecek hemşire ile zengin ve “ideal kadın” olmak üzere iki temel kadın arketipi öne çıkar; buna karşın başrol karakteri duygularını açıkça ifade edemez ve kendi içinde net bir karar veremez.
Alfred Hitchcock filmlerinde sıkça görülen bir unsur da yönetmenin kısa süreli görünümüdür (cameo). Arka Pencere’de Hitchcock’u saatleri ayarlayan kişi olarak görürüz; bu durum yönetmenin imzası niteliğindedir. Arka Pencere, aynı zamanda sinemanın kendisinin de bir röntgencilik pratiği olduğunu ima eder; biz de Jeff gibi bir “pencereden”, yani sinema salonunda izleyici koltuğunda oturarak olan bitene tanıklık ederiz. Jeff’in fiziksel sakatlığına rağmen kendini yalnızca mesleği üzerinden tanımlaması, diğer kimliklerini geri plana atmasına neden olur. Daha önce aktif bir fotoğrafçı olması, bu hareketsizlikle birleşince onu bir tür buhrana sürükler. Olayları tek bir noktadan izlemek zorunda kalması ise doğrudan izleyiciye bir göndermedir. Jeff gerçekliği yalnızca gördüğü kadarıyla kurar; bu da sinemanın gerçeği nasıl dönüştürdüğüne dair önemli bir ipucudur.
Film yalnızca dış dünyayı değil; iç dünyayı, bilinçdışını, gerilimi ve ego ile süperego arasındaki çatışmaları da temsil eder. Daha önce Playtime filmi üzerinden mekânın algıyı nasıl şekillendirdiğini ve “kaybolma” temasını tartışmıştık; orada geniş açılar ve çoklu odak noktaları varken, Arka Pencere’de tek mekân, tek pencere ve tek bir bakış vardır. “MacGuffin” kavramı da bu filmde devreye girer: Hikâyeyi başlatan ve karakterleri harekete geçiren bu unsur (bir nesne ya da gizem olarak düşünülebilir), filmde bir çanta üzerinden karşımıza çıkar ve hem karakterleri hem de izleyiciyi peşinden sürükler. Bu noktada, izleme eylemine meşru bir neden aranır. Aslında gerçeği tam olarak bilmesek bile (bakış açısının sınırlılığı ve belirsizlik nedeniyle), bu boş odak noktasını takip etmeye devam ederiz.
Alfred Hitchcock sineması, Sigmund Freud’un psikanalitik kuramlarıyla birlikte okunduğunda çok katmanlı bir anlam dünyası açar. Filmlerdeki gerilim, suç ve gizem unsurları yalnızca yüzeydeki olay örgüsünü değil; bastırılmış arzuları, bilinçdışı çatışmaları ve insan psikolojisinin karanlık yönlerini temsil eder. Freud’a göre insan davranışları büyük ölçüde bilinçdışı süreçler tarafından yönlendirilir ve Hitchcock karakterleri de çoğu zaman ne yaptıklarının tam olarak farkında değildir. Onları harekete geçiren, bastırılmış korkular, suçluluk duyguları ve arzularıdır. Arka Pencere’de Jeff’in komşularını izlemesi yalnızca merak değil; bilinçdışı bir arzu ve kontrol ihtiyacının dışavurumudur. Aynı zamanda, olası geleceklerinin temsilleri olarak da okunabilir. Örneğin yalnız başına yemek yiyen ve her gün birini bekleyen kadın karakter, Jeff’in zihnindeki bağlanma korkularının bir yansımasıdır.
Freudyen anlamda bakış, haz ile yakından ilişkilidir; izlemek bir tür iktidar kurma biçimidir ve Hitchcock’un kamerası izleyiciyi bu sürece dahil eder. Böylece seyirci yalnızca bir gözlemci değil, aynı zamanda bu röntgenci arzunun bir parçası haline gelir. Hitchcock karakterleri, Freud’un tanımladığı id, ego ve süperego arasında sıkışmıştır; ilkel arzular, toplumsal gerçeklik ve ahlaki baskı arasındaki bu çatışma filmlerdeki gerilimin temelini oluşturur. Mekân kullanımı da bu açıdan anlamlıdır: dar koridorlar, pencereler ve kapalı alanlar ,filmdeki tek mekân ve tek pencereyle birlikte bilinçdışının metaforları olarak okunabilir ve bastırılmış olanın geri dönüşünü simgeler.
Hitchcock’un MacGuffin kullanımı da psikanalitik açıdan anlamlıdır; görünürde önemli olan bu unsur aslında asıl meseleyi gizler ve bu yönüyle bilinçdışının işleyişine benzetilebilir. Hitchcock sineması; arzuların bastırılması, bilinçdışı dürtüler, suçluluk, röntgencilik ve bakışın iktidarı gibi temalar etrafında şekillenir. Bu nedenle yalnızca gerilim yaratmakla kalmaz, izleyiciyi kendi bilinçdışıyla yüzleşmeye davet eder.
Film; cinsiyet rolleri, izleme ve gözetleme temaları, tek mekân kullanımı ve öznel bakış açısı üzerinden güçlü etik tartışmalar yaratır: Geçerli bir neden varsa izlemek doğru mudur? Peki bu “geçerli neden” gerçekten ne kadar meşrudur? Vicdanı temsil eden karakter olan Lisa’nın, Jeff’e söylediği “Bu insanların hayatı bizim eğlencemiz olamaz” sözü, bu ikileme doğrudan bir göndermedir. Merak bulaşıcıdır; Lisa’yı da dönüştürür. Bu durum, günümüz sosyal medya pratikleri de düşünüldüğünde , benzer bir röntgencilik döngüsü sorusunu ortaya çıkarır.
Pencerenin sınırlı çerçevesi hem karakterin hem de izleyicinin dünyayı algılama biçimini belirler. Kadın karakterlerin iç dünyasına erişemememiz, anlatının bilinçli bir sınırlamasıdır; bu da izleyiciyi yalnızca Jeff’in bakışıyla düşünmeye zorlar ve yine biz, seyirci koltuğunda, ancak görebildiğimiz kadarını okuruz.
Yazar Hakkında
NAZLI AZEKEN 
admin 
İSMAİL ZORBA 
ALİ CAN 
RECEP TOZDUMAN 
ONUR AYAN 
MUSTAFA ALİ ÖZTÜRK